Üst ısıl değer (kalorifik değer) nasıl ölçülür?
Üst ısıl değer, numunenin oksijen bombası içinde tam yakılması ve açığa çıkan ısının su banyosundaki sıcaklık artışından hesaplanmasıyla ölçülür. Cihaz önce sertifikalı benzoik asit ile kalibre edilir; ölçüm sonrası kükürt ve nitrik asit düzeltmeleri uygulanarak sonuç MJ/kg veya kcal/kg olarak raporlanır.
Ölçüm nasıl yapılır?
- Numune krozete tartılır; ateşleme teli ve pamuk fitil bağlanır.
- Bomba kapatılır ve genellikle 30 bar civarında saf oksijenle doldurulur.
- Bomba, sıcaklığı kontrol edilen su banyosuna yerleştirilir ve denge beklenir.
- Ateşleme yapılır; yanma ısısı suyun sıcaklığını yükseltir.
- Sıcaklık farkı, kalibrasyonla belirlenen ısı kapasitesiyle çarpılarak ısıl değer bulunur.
- Kükürt ve nitrik asit oluşumundan gelen ısı katkıları düzeltme olarak çıkarılır.
İzoperibol sistemlerde çevre sıcaklığı sabit tutulur ve ısı alışverişi hesaba katılır; bu yaklaşım ASTM D5865 ve ISO 1928 gibi ısıl değer standartlarında tanımlanan prensiplerle uyumludur.
Kalibrasyon neden benzoik asitle yapılır?
Benzoik asit, ısıl değeri uluslararası olarak sertifikalandırılmış, higroskopik olmayan ve tam yanan bir referans maddedir. Cihazın "enerji eşdeğeri" (ısı kapasitesi) bu maddenin bilinen ısısı üzerinden belirlenir. Tablet formu tartımı kolaylaştırır ve toz kaybını önler. Fırın parçaları, bomba contası veya banyo suyu değiştiğinde kalibrasyon tekrarlanmalıdır.
| Sarf / standart | Ne işe yarar |
|---|---|
| Benzoik asit tableti (ör. AR208 serisi) | Enerji eşdeğeri kalibrasyonu |
| Ateşleme teli / pamuk fitil (AR02460, AR02461) | Yanmayı başlatır; ısı katkısı hesaba katılır |
| Paslanmaz krozet (AR774-204 tipi) | Numuneyi taşır, tekrar kullanılır |
| Kalorimetre bombası contaları (O-ring) | Basınç sızdırmazlığı; aşınınca düşük sonuç verir |
Üst ısıl değer ile alt ısıl değer farkı nedir?
Üst ısıl değer (ÜID / GCV), yanma sonucu oluşan suyun yoğuşma ısısını da içerir. Alt ısıl değer (AID / NCV) ise bu ısıyı içermez, çünkü pratikte baca gazındaki su buhar hâlinde atmosfere gider. Kalorimetre doğrudan üst ısıl değeri ölçer; alt ısıl değer, numunenin hidrojen ve nem içeriği kullanılarak hesaplanır. Ticari sözleşmelerde hangi değerin esas alındığı mutlaka belirtilmelidir.
Sıkça sorulan sorular
Kalorimetre ölçümü ne kadar sürer?
Klasik izoperibol ölçümde bir çevrim tipik olarak 10-15 dakikadır. Hızlandırılmış çevrim sunan modellerde bu süre belirgin şekilde kısalır; günlük numune kapasitesi bomba sayısı ve operatör düzenine göre değişir.
Sonuçlar arasında fark çıkıyorsa ilk nereye bakılmalı?
Sırasıyla: bomba contalarının durumu ve sızdırmazlık, oksijen dolum basıncının tekrarlanabilirliği, ateşleme telinin doğru bağlanması, banyo suyu sıcaklığının kararlılığı ve tartım hassasiyeti. Bunlar temizse benzoik asit ile kalibrasyon yenilenir.
Sıvı yakıtların ısıl değeri ölçülebilir mi?
Evet. Sıvı numuneler jelatin kapsül veya özel kroze içinde tartılır; uçucu numunelerde buharlaşma kaybını önlemek için kapsül kullanımı gereklidir. Numune tipi için uygun sarf malzemesinin seçilmesi doğruluk açısından belirleyicidir.
Son güncelleme: 24.08.2026 · Hazırlayan: Sigma Analitik teknik ekibi · Uygulamanıza özel soru için bize ulaşın.